سخت را كه زبانزد يهوديان آن روزگار مصر بوده است . بارها از زبان آنان شنيده بودند ، به ويژه كه ترجمهء هفتادى تورات « 1 » در مصر ، در روزگار بطليموس دوم ( 284 - 246 ق . م ) صورت گرفته است و در آن روزگاران گروهى از مهاجران يهود در « يفانتين » ( - جزيرهء اسوان ) مىزيسته‌اند ، جايى مشرف و نزديك به جزيرهء سهيل ، كه سنگ نوشتهء دوران قحطى در آنجاست . « 2 » به هر روى اين خشك‌سالىها كه پىآمد كم شدن آب نيل‌اند ، هرگونه و هر كجا بوده‌اند ، بىگمان اگر يوسف در سايهء رحمت خداوند - كه سرزمين كنانه را دربرگرفت - در آن خشك‌سالى روزگار هيكسوسيان ، چنان طرح و تدبير سنجيده‌اى را به كار نمىبست ، قحط و گرسنگى همگامى مردم آن روز ، مصر را سخت به كام خود مىكشيد . از اين روى ، مصر در روزگار يوسف يك سره ، هم از ديد دينى و هم از ديد دنيايى ، در خير و نيكى بوده است ، بلكه سال‌ها بودن يوسف در مصر ، شأن و شرفى بىمانند براى آن سرزمين به همراه داشته است و دعوت او [ به سوى خداى يكتا ] بىگمان رهنمونى و رحمتى براى مصريان بوده است ؛ نيز خداى بنده‌نواز توسط او بود كه مصريان را از يك قحطى و گرسنگى حتمى كه نزديك بود كشاورزى و هستىشان را به كام نابودى بكشاند . رها ساخت و دين درست و يكتاپرستى را در ميان آنان گسترش داد . در اينها هيچ شك و شبهه‌اى نيست ، و بدين‌گونه بود كه يوسف روشنايى ايمان و يكتاپرستى را به مصر برد و پرچم دين و داد و درستى را در آنجا برافراشت ؛ و نيز تمامى نعمت‌هاى نيك و پاك خداوند سبحان را ، كه حضرتش به دست پيامبران و برگزيدگان بزرگوار ، به آن مردم ارمغان داد . 2 . يوسف و برادرانش در مصر هفت سال آسايش گذشت و سال‌هاى خشك‌سالى در مصر و سرزمين‌هاى همسايه آغاز شد ، به گونه‌اى كه كنعان ( فلسطين ) را با نابودى روبه روساخت ، زيرا اين سرزمين خشك و بىآب

--> ( 1 ) . دربارهء ترجمهء هفتادى تورات بنگريد به : محمد بيومى مهران ، اسرائيل ، 3 / 107 - 113 . ( 2 ) . دربارهء سنگ نوشتهء جزيره سهيل بنگريد به : محمد بيومى مهران ، مصر ، 1 / 363 - 366 ؛ اسرائيل 1 / 227 - 229 ؛ نيز : P . Barguet , La Stele de La Famine a Sahel , Cairo ، 1953 ؛ J . Vandier , op - cit , p . 132 - 139 ؛ J . A . Wilson , ANET ، 1966 ، p . 31 - 32 .